Spotkanie o teatrze i książce Leszka Mądzika w Instytucie Teatralnym – 12 czerwca 2025
Spotkanie o teatrze i książce Leszka Mądzika, zorganizowane w ramach cyklu Książka w teatrze, odbyło się 12 czerwca 2025 roku w Instytucie Teatralnym w Warszawie. Rozmowa poświęcona była pamięci artysty oraz publikacji Zbigniewa Taranienki „Przekaz. O teatrze Leszka Mądzika”. W wydarzeniu udział wzięli: prof. Małgorzata Komorowska, dr hab. Jarosław Cymerman, Zbigniew Taranienko, Anna Chodakowska oraz – poprzez nagranie – Krzysztof Cugowski.
Leszek Mądzik: teatr ciszy, światła i obecności
W polskim teatrze niewiele było postaci równie osobnych, a zarazem głęboko osadzonych w duchowej i wizualnej tradycji jak Leszek Mądzik. Jego śmierć poruszyła nie tylko środowisko artystyczne. Odszedł twórca własnego świata: spójnego, symbolicznego, operującego światłem jak słowem, a ciszą jak muzyką.
Refleksja wokół książki „Przekaz” i spotkania o teatrze Mądzika
Wydarzenie stało się przestrzenią kontemplacji nad dziedzictwem Sceny Plastycznej KUL oraz refleksji nad istotą teatru, który nie snuje narracji wprost, lecz ją zatrzymuje, wycisza i osadza w obrazie. Osią rozmowy była książka Zbigniewa Taranienki – profesora Uniwersytetu SWPS, estetyka, badacza i krytyka sztuki, związanego przez lata z warszawskim Teatrem Studio w czasach dyrekcji Józefa Szajny i Jerzego Grzegorzewskiego.
Autor mówił o pisaniu jako o akcie duchowym, o próbie wejścia do wnętrza spektaklu. Nie analizował go z dystansu – opisywał go od środka, w ciszy, ciemności, z pokorą. Jego słowa były raczej formą dialogu niż prezentacją.
Głosy zaproszonych gości – o teatrze, książce i pamięci
Wśród rozmówców znaleźli się wybitni przedstawiciele środowiska artystycznego i naukowego, związani z Leszkiem Mądzikiem przez dziesięciolecia współpracy i dialogu.
Małgorzata Komorowska: teatr jako obraz
Prof. Małgorzata Komorowska – kierowniczka Katedry Scenografii ASP w Krakowie – podkreśliła wizualny i rytualny charakter spektakli Mądzika. Nie traktowała ich metaforycznie, lecz dosłownie – jako żywe kompozycje malarskie, w których światło i przestrzeń zastępują tekst i dialog. Przypomniała także o ich wspólnych działaniach wystawienniczych oraz pracy w ramach festiwalu „Scena w budowie”.
Jarosław Cymerman: rzemiosło i pamięć
Dr hab. Jarosław Cymerman – historyk literatury i teatru, związany z UMCS i Instytutem Teatralnym – mówił o codzienności pracy Mądzika, jego precyzji, konsekwencji i bezkompromisowości. Przypomniał ich współpracę przy spektaklu „Czas kobiety” w Teatrze Starym oraz rolę, jaką odegrał w przygotowaniu jubileuszowej publikacji „Otwieranie czasu” wydaną z okazji 50-lecia Sceny Plastycznej KUL.
Anna Chodakowska: milczenie jako obecność
Anna Chodakowska – wybitna aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna, związana z Teatrem Narodowym i Teatrem Studio – podzieliła się osobistą opowieścią o pracy z Mądzikiem. Przypomniała wspólną realizację “Kasandry” (1991), której autorką była Christa Wolf, w reżyserii Krzysztofa Bukowskiego i ze scenografią Mądzika, oraz autorską “Antygonę” (1995) wystawioną w Teatrze im. Osterwy w Lublinie, również z jego scenografią. Mówiła o ciszy jako przestrzeni znaczeń, o geście jako nośniku sensu, o ciemności, która buduje napięcie i obecność.
Budka Suflera: teatr spotyka dźwięk
Wideo ze wspomnieniem Krzysztofa Cugowskiego ukazało mniej znaną stronę twórczości Mądzika. Scenografie teledysków Budki Suflera, tworzone w latach 90., były również teatrem – rozpisanym na tłum, światło i rytm. Leszek Mądzik reżyserował i realizował niektóre teledyski dla Budki Suflera.
Spotkanie o teatrze jako przestrzeń obecności
Wydarzenie stało się formą wspólnego wspominania. Każdy z obecnych wniósł więcej niż analizę – wniósł intymność. I może właśnie ten ton – ton obecności – był najbliższy duchowi samego Mądzika.
Przekaz, który nie gaśnie
W teatrze Leszka Mądzika nie chodziło o narrację. Chodziło o kontakt – z widzem, z tym, co poza widzem, z tym, co wymyka się słowom. Przekaz, uchwycony w książce, nie jest informacją. Jest doświadczeniem. Czymś, co domaga się obecności – nie analizy.
Po śmierci Mądzika ten przekaz nie milknie. Jest w spektaklach, które wciąż działają – choć nie opowiadają. Jest w książce, która próbuje opisać to, co z definicji wymyka się opisowi. Jest w rozmowach – takich jak to spotkanie. I przede wszystkim: w spojrzeniach tych, którzy choć raz zobaczyli światło przecinające ciemność jego sceny. I już nie potrafią patrzeć tak samo.
Całość wydarzenia dostępna jest w nagraniu na YouTube.
Spotkanie poświęcone postaci zmarłego niedawno Leszka Mądzika odbyło się 12 czerwca 2025 r. w Instytucie Teatralnym.
RAPTULARZ Wydawca: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego: Zobacz więcej
Zobacz w Archiwum
Obraz wpisuje się w Mądzika estetykę: światło kontrastuje z mrokiem, tworzy cień i półcień. Ujęcia często wykorzystują źródła boczne lub tylne — fragment oblicza, rozmazane tło lub sylwetka skąpana w blasku. Przypomina teatr światła, gdzie każdy promień to symbol, każdy cień – narracja. Ujęcia z pustymi pejzażami, samotnym bohaterem lub odrealnioną sceną w plenerze — to element wprowadzający refleksję. Tego typu przestrzeń sceniczna jest symboliczną metaforą, podobną do instalacji Sceny Plastycznej KUL. Mądzik często tworzył przestrzeń sacrum, przestrzeń zawieszoną między światłem a mrokiem. Teledysk wpisuje się w ciąg współpracy Mądzika z Budką Suflera – podobnie jak w wideoklipach „Chodź” czy „Takie tango” – gdzie forma i muzyka łączą się w ekspresyjny spektakl wizualny. To teatr dla masowej widowni, ale jego treść pozostaje niezmiennie ambitna artystycznie.
Notatka o autorze książki „Przekaz. O teatrze Leszka Mądzika”.
Zbigniew Taranienko – teoretyk teatru, estetyk, wykładowca uniwersytecki, krytyk sztuki i literatury, organizator życia artystycznego
Zbigniew Taranienko to wybitny teoretyk teatru, estetyk, wykładowca uniwersytecki, krytyk sztuki i literatury oraz aktywny organizator życia artystycznego. Pełnił funkcję profesora w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie, gdzie nauczał estetyki i teorii teatru, dzieląc się swoją wiedzą i doświadczeniem ze studentami kulturoznawstwa.
Od ponad pół wieku zgłębia świat teatru, koncentrując się na badaniach nad estetyką, formą oraz kulturowym znaczeniem dzieł teatralnych. Jego wieloletnia działalność związana jest z prestiżowymi instytucjami kulturalnymi, w tym z Centrum Sztuki Studio, gdzie w latach 1981–1995 pełnił funkcję doradcy artystycznego podczas dyrekcji Józefa Szajny. Był również kierownikiem literackim Teatru Studio oraz Galerii Studio w czasie dyrekcji Jerzego Grzegorzewskiego.
Dorobek Taranienki obejmuje imponującą liczbę kilkuset artykułów oraz współtworzenie wielu audycji radiowych. Jako kurator zorganizował ponad 200 wystaw, co czyni go jedną z najważniejszych postaci polskiego środowiska teatralno-artystycznego. Jego prace w obszarze estetyki teatru, sztuk wizualnych i kulturoznawstwa pozwoliły na stworzenie nowatorskich interpretacji zjawisk artystycznych oraz ukazanie ich głębszego znaczenia w kontekście kulturowym.
Taranienko jest także autorem licznych publikacji książkowych, które stały się ważnymi pozycjami w literaturze teatralnej, krytycznej i estetycznej. Do jego najważniejszych dzieł należą:
- 📚 „Teatr bez dramatu” (1979) – refleksje nad teatralnymi formami wykraczającymi poza tradycyjne ramy dramatu.
- 📚 „Rozmowy o teatrze” (1981) – zbiór wywiadów, analiz i rozmów poświęconych współczesnym formom teatralnym.
- 📚 „Teatr Studio Galeria 1972–1982” (1982) – opracowanie dokumentujące dekadę działalności Teatru Studio.
- 📚 „Rozmowy z pisarzami” (1986) – zbiór wywiadów z wybitnymi pisarzami, poruszających kluczowe kwestie literatury i sztuki pisarskiej.
- 📚 „Rozmowy o malarstwie” (1987) – dialogi z artystami na temat malarstwa, procesu twórczego i jego form, technik i estetyki, uwzględniające perspektywy twórców i krytyków.
- 📚 „Nasze Termopile: dokumenty terroru 1944-1956” (1993) – publikacja dokumentująca wydarzenia z okresu terroru lat 1944-1956, przedstawiająca świadectwa i kontekst politycznych mordów w więzieniu na Rakowieckiej w Warszawie.
- 📚 „Gardzienice. Praktyki teatralne Włodzimierza Staniewskiego” (1997) – analiza praktyk teatralnych jednego z najważniejszych polskich reżyserów alternatywnego teatru.
- 📚 „Kolekcja Studio: Dzieła i Twórcy” (1997) – szkice o najważniejszych dziełach sztuki zgromadzonych w Galerii Studio.
- 📚 „Galeria Studio. Wystawy i dzieła” (1998) – dokumentująca 25 lat działalności Galerii Studio ukazująca jej dorobek artystyczny.
- 📚 „Józef Szajna And His World” (2000, współautorstwo) – publikacja poświęcona twórczości Józefa Szajny.
- 📚 „Dialogi o sztuce. 100 lat Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie” (2004) – rozmowy z artystami, a jednocześnie pedagogami Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, na temat współczesnych kierunków sztuki oraz ich miejsca w kulturze.
- 📚 „Trzask pękających parawanów. Jerzy Grzegorzewski w teatrze Studio” (2006) – polska prapremiera Parawanów Jeana Geneta; działalność reżysera Jerzego Grzegorzewskiego w Teatrze Studio.
- 📚 „Fada’at Szajna al-masrahiyat” (2006) – publikacja o międzynarodowym charakterze, ukazująca zasięg twórczości Józefa Szajny.
- 📚 „Teatr Obiecany. 30 lat Gardzienic” (2008) – opracowanie dotyczące 30 lat działalności „Gardzienic”.
- 📚 „Przestrzenie Szajny” (2009) – analiza twórczości Józefa Szajny.
- 📚 „Obszary abstrakcji. Dialogi o malarstwie ze Stefanem Gierowskim” (2010) – rozmowy na temat malarstwa abstrakcyjnego.
- 📚 „Próba istnienia. Dialogi o rzeźbie z Adamem Myjakiem” (2012) – rozmowy na temat rzeźby.
- 📚 „Alchemia obrazu. Rozmowy ze Stanisławem Fijałkowskim” (2012) – rozmowy na temat sztuki i obrazu.
- 📚 „Artyści w hołdzie Józefowi Chełmońskiemu” (2014) – publikacja poświęcona twórczości i wpływowi Chełmońskiego.
- 📚 „Tadeusz Kantor przed »Umarłą Klasą«” (2015) – analiza działalności Tadeusza Kantora przed jego kultowym spektaklem.
- 📚 „Wizja natury. Dialogi z Tadeuszem Dominikiem” (2016) – rozmowy na temat natury w sztuce.
- 📚 „Eseje o rzeźbie polskiej 1918-2018” (2022) – kompleksowa publikacja poświęcona analizie i refleksji nad rozwojem polskiej rzeźby na przestrzeni 100 lat, ukazująca najważniejsze zjawiska, twórców i nurty artystyczne.
Dzięki wszechstronnemu doświadczeniu oraz licznym publikacjom Zbigniewa Taranienki pozostaje jednym z najważniejszych polskich autorytetów w dziedzinie teorii teatru, estetyki, kulturoznawstwa, historii sztuki i krytyki literackiej. Jego praca przyczynia się do lepszego zrozumienia złożonych relacji pomiędzy sztuką wizualną, teatrem i literaturą, oferując unikalne spojrzenie na estetykę formy i przestrzeni w teatrze oraz znaczenie kulturowe dzieł artystycznych.
Redakcja bloga: Magdalena Szymala www.ideastudio.pl
KONTAKT DLA MEDIÓW
W przypadku zainteresowania szczegółowymi informacjami, materiałami prasowymi oraz wywiadami z autorem, prosimy o kontakt pod adresem:
Osoba kontaktowa: Magdalena Szymala
Redaktor: Koordynator ds. PR
E-mail: m.szymala@ideastudio.pl
DYSTRYBUCJA KSIĄŻKI
Jednym z najważniejszych aspektów książki „PRZEKAZ O teatrze Leszka Mądzika” jest fakt, że cały nakład książki będzie dystrybuowany bezpłatnie. W duchu dostępności i szerzenia kultury, książka trafi do najważniejszych ośrodków kultury, bibliotek publicznych, teatrów oraz uczelni artystycznych w całej Polsce.
Dla osób, które chcą otrzymać własny egzemplarz, istnieje możliwość jego uzyskania podczas wydarzeń towarzyszących i spotkań autorskich.
